چالش ها و مشکلات صنف کافه
تحلیل جامع چالش ها و مشکلات صنف کافه های ایران
به قلم: علی زعفری – نایبرئیس اول اتحادیه آبمیوه، بستنی و کافیشاپ تهران
مقدمه | چالش ها و مشکلات صنف کافه
صنعت کافه در ایران طی دو دههی اخیر به یکی از پویاترین و فرهنگیترین بخشهای اقتصاد شهری تبدیل شده است. با این حال، فعالان این صنف با چالشهای گستردهای روبهرو هستند که نهتنها مانع رشد پایدار میشود، بلکه بقای بسیاری از واحدها را نیز تهدید میکند. این گزارش تحلیلی، نگاهی دقیق و مستند به مهمترین موانع پیشروی صنف کافههای ایران دارد و راهکارهایی را برای اصلاح وضعیت موجود ارائه میدهد.
۱. فشار مالیاتی غیرمنصفانه
در حال حاضر مالیات تعیینشده برای کافهها تا حدود ۳۳ درصد برآورد میشود؛ رقمی که با حاشیه سود واقعی واحدهای صنفی همخوانی ندارد. در بسیاری از کافهها، درآمد ماهانه حتی پاسخگوی هزینه اجاره، مواد اولیه و حقوق پرسنل نیست، اما ممیزان مالیاتی با برآوردهای غیرکارشناسی، مبالغی مطالبه میکنند که عملاً غیرقابل پرداخت است. نتیجه این روند، افزایش تعطیلی واحدها و انتقال بخشی از فعالیتها به بازار غیررسمی است.
۲. تعدد مراجع صدور مجوز و تداخل وظایف
یکی از بزرگترین مشکلات صنف، تعدد نهادهای صادرکننده مجوز و تداخل وظایف قانونی میان آنهاست. در تهران به دلیل وجود سه اتاق اصناف (تهران، شمیران، شهرری)، چندین اتحادیه بهصورت همزمان اقدام به صدور مجوز برای عنوان “کافه” میکنند. علاوه بر آن:
- اتحادیههای متعدد با عناوین مشابه
- اتحادیه کشوری زنجیرهای
- وزارت میراث فرهنگی با صدور مجوزهایی تحت عنوان “کافه سیار” یا “فودکار”
این وضعیت باعث آشفتگی قانونی، صدور مجوزهای موازی و تضعیف نقش اتحادیه اصلی شده است.
۳. وضعیت کافههای سیار
اتحادیه در تلاش است تا فعالیت کافههای سیار را ساماندهی کند، اما با موانع اداری و ضوابط پیچیده روبهروست. تا امروز تنها حدود ۲۰ مجوز رسمی صادر شده و حتی محل استقرار این کافهها نیز مشخص نیست. در مقابل، نهاد گردشگری بدون رعایت ضوابط مشابه، آزادانه برای فودکارها و کافههای سیار مجوز صادر میکند. این دوگانگی سیاستگذاری، موجب ناهماهنگی، بیاعتمادی و سردرگمی در بدنه صنف شده است.
۴. صدور بیرویه پروانه کسب
در سالهای اخیر، بدون نیازسنجی منطقهای یا بررسی ظرفیت بازار، پروانههای متعددی صادر شده است. این سیاست منجر به رقابت ناسالم، افت کیفیت خدمات و افزایش نرخ شکست مالی واحدها شده است. برآوردها نشان میدهد که حدود ۵۰ درصد از دارندگان پروانه کسب، ظرف یک سال اول فعالیت ورشکست میشوند.
۵. مشکلات مربوط به اماکن و دستگاههای نظارتی
طبق قانون نظام صنفی، برای صدور پروانه کسب، تأییدیه از پلیس اماکن الزامی نیست. اما در عمل، برخی مراجع این شرط را بهصورت غیرقانونی اعمال میکنند و روند صدور پروانه را تا ماهها به تعویق میاندازند. این رویکرد باعث افزایش هزینههای غیررسمی، ایجاد بیاعتمادی عمومی و کاهش انگیزه برای فعالیت رسمی در صنف شده است.
۶. چالشهای بهداشت محیط و تأییدیهها
فرآیند دریافت تأییدیههای بهداشتی، یکی از مشکلات مزمن صنف کافههاست. رویهها در شهرهای مختلف پیچیده، سلیقهای و گاه متناقض هستند؛ در حالی که کافهها از پاکترین و منظمترین واحدهای خدماتی از نظر رعایت بهداشت محسوب میشوند. ضروری است وزارت بهداشت با همکاری اتحادیهها، آییننامهای واحد و شفاف تدوین کند.
۷. تعدد سامانهها و نبود نظام متمرکز
قرار بود یک سامانه ملی برای صدور مجوزهای صنفی ایجاد شود تا امضاهای طلایی حذف و فرآیندها شفاف شود. اما امروز شاهد رشد بیرویه سامانههای پراکندهای چون “سردر اصناف”، “پلیس من”، “سپتام” و “سنصا” هستیم. این پراکندگی موجب سردرگمی متقاضیان و دوبارهکاری اداری شده است.
۸. هزینههای تحمیلی غیرقانونی
فعالان صنف گزارش میدهند برخی کافینتها برای انجام مراحل سامانهای تا ۱۰ میلیون تومان از اعضا دریافت میکنند. علاوه بر آن، هزینههای رسمی شامل:
- صدور پروانه: حدود ۴.۶ میلیون تومان
- تأییدیه بهداشت: حدود ۵ میلیون تومان
- نصب دوربین و تجهیزات ایمنی: چند میلیون تومان دیگر
در مجموع، آغاز فعالیت یک کافه کوچک ممکن است تا ۳۰ میلیون تومان هزینه اداری و جانبی داشته باشد.
۹. نبود قانون و آییننامه شفاف
از ریشهایترین چالشها، نبود قانون جامع و تعریف روشن از مفهوم «کافه» است. در حال حاضر هیچ اجماع حقوقی میان قانونگذاران، اتاق اصناف، وزارت صمت و نهادهای فرهنگی درباره حدود فعالیت کافهها وجود ندارد. این خلأ موجب بلاتکلیفی هزاران واحد صنفی و فضای مبهم نظارتی شده است.
۱۰. مسائل وراثت و دعاوی خانوادگی
در صورت فوت صاحب پروانه یا بروز اختلاف خانوادگی، اتحادیه اختیار ورود ندارد و پرونده مستقیماً به دادگاه ارجاع میشود. پیشنهاد میشود قانونگذار مادهواحدهای مشخص برای تعیین وضعیت پروانه در این موارد تدوین کند تا از تعطیلی واحدها جلوگیری شود.
۱۱. محدودیتهای امنیتی و خط قرمزهای صنفی
یکی از گلایههای جدی فعالان صنف، اعمال محدودیتهای خاص امنیتی و فرهنگی بر کافههاست؛ در حالی که مشاغل مشابه چنین نظارتی را تجربه نمیکنند. لازم است نهادهای ذیربط با همکاری اتحادیهها، تعریف مشخص و مکتوبی از خطوط قرمز صنفی ارائه دهند تا از برخوردهای سلیقهای جلوگیری شود.
جمعبندی و پیشنهادها – چالش ها و مشکلات صنف کافه
صنف کافههای ایران ظرفیت بالایی برای اشتغالزایی جوانان، ترویج فرهنگ قهوهنوشی و توسعه گردشگری شهری دارد. اما تا زمانی که مشکلات ساختاری و قانونی برطرف نشود، بخش بزرگی از این ظرفیت هدر خواهد رفت.
- تدوین قانون جامع «کافه و نوشیدنیفروشی»
- یکپارچهسازی سامانههای صدور مجوز
- بازنگری در مالیات صنفی بر مبنای واقعیت بازار
- حذف مداخلات غیرقانونی در فرآیند صدور پروانه
- تعریف شفاف از خطوط فرهنگی و امنیتی فعالیت کافهها
نتیجهگیری
رونق صنف کافهها نهتنها به رشد اقتصادی، بلکه به افزایش نشاط اجتماعی و ارتقای فرهنگ شهری منجر میشود. سیاستگذاران باید با نگاه واقعبینانه و همراه با صنف، مسیر اصلاح و توسعه این بخش را هموار کنند.
✍️ به قلم: علی زعفری
نایبرئیس اول اتحادیه آبمیوه، بستنی و کافیشاپ تهران
مؤسس مدرسه قهوه ایران
یادگیری حرفهای دنیای قهوه از اینجا شروع میشه!
اگر صاحب کافه، باریستا یا عاشق قهوه هستید،
مدرسه قهوه ایران، با بیش از 35 سال سابقه، جاییه که از پایه تا تخصص، هرآنچه باید درباره قهوه بدونی رو آموزش میده.
آموزش باریستا، لاتهآرت، دمآوری، رُست، میکسولوژی و…
مدرک معتبر با تایید فنیوحرفهای شعبه فعال در تهران، اصفهان، مشهد، کرج و سایر شهرها
